ЁЯМ║ЁЯМ╣“рдирд╡рд░ाрдд्рд░ि рд╕рдк्рддрдоी 2025: рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рдкूрдЬा рд╡िрдзि, рдоंрдд्рд░, рдЖрд░рддी рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡”ЁЯМ╣ЁЯМ║ЁЯЩПЁЯЩПЁЯЩП
ЁЯМ║ЁЯМ╣ЁЯЩП"рдирд╡рд░ाрдд्рд░ि рд╕рдк्рддрдоी – рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рдкूрдЬा рд╡िрдзि"ЁЯМ╣ЁЯМ║ЁЯЩПЁЯЩПЁЯЩПЁЯЩП
ЁЯМ║ "рднрдп рд╣рд░рдиे рд╡ाрд▓ी, рд╕ुрдЦ рд╕рдоृрдж्рдзि рджेрдиे рд╡ाрд▓ी"
рдирдорд╕्рддे рджोрд╕्рддों, рдЖрдЬ рдирд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХा рд╕ाрддрд╡ां рджिрди рд╣ै рдпाрдиि рдЖрдЬ рд╕рдк्рддрдоी рддिрдеि рд╣ै। рдЖрдЬ рдоां рджुрд░्рдЧा рдХे рд╕ाрддрд╡ें рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХी рдкूрдЬा рд╣ोрддी рд╣ै, рдФрд░ рдоां рдХा рд╕ाрддрд╡ां рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै "рдоां рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि "।
рдирд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХा рд╕ाрддрд╡ाँ рджिрди рдоाँ рджुрд░्рдЧा рдХे рд╕ाрддрд╡ें рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХो рд╢рдХ्рддिрдпों рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдк्рд░рдЪंрдб рдФрд░ рдЙрдЧ्рд░ рд░ूрдк рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрдирдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╕े рдЬрд╣ाँ рдПрдХ рдУрд░ рдЕрд╕ुрд░ों рдФрд░ рджुрд╖्рдЯ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХा рдиाрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡рд╣ीं рднрдХ्рддों рдХो рдиिрд░्рднрдпрддा, рд╕ाрд╣рд╕ рдФрд░ рдХрд▓्рдпाрдг рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рд╣ोрддी рд╣ै।
ЁЯМ║ЁЯМ╣рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдкЁЯМ║ЁЯМ╣
рдЗрдирдХा рд░ंрдЧ рдХाрд▓ा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдЗрдирдХा рдиाрдо "рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि" рдкрдб़ा।рдЗрдирдХी рдХेрд╢рд░ाрд╢ि рдмिрдЦрд░ी рд╣ुрдИ рд░рд╣рддी рд╣ै।рдЧрд▓े рдоें рдмिрдЬрд▓ी рдХी рддрд░рд╣ рдЪрдордХрддा рдоाрд▓ा рд╡ рдЖрднूрд╖рдг рдзाрд░рдг рдХिрдП рд╣ुрдП рд╣ैं।рдпे рдЪाрд░ рднुрдЬाрдУं рд╡ाрд▓ी рд╣ैं—рджो рднुрдЬाрдПँ рд╡рд░рдоुрдж्рд░ा рдФрд░ рдЕрднрдпрдоुрдж्рд░ा рдоें рд╣ैं, рдФрд░ рджो рдоें рд▓ौрд╣ рд╡рдЬ्рд░ рддрдеा рдЦрдб्рдЧ (рддрд▓рд╡ाрд░) рдзाрд░рдг рдХिрдП рд░рд╣рддी рд╣ैं।
рдЗрдирдХा рд╡ाрд╣рди рдЧрдзा (рдЧрд░्рджрдн) рд╣ै।
ЁЯМ╣ЁЯМ║рдкूрдЬा рд╡िрдзिЁЯМ║ЁЯМ╣
1. рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕्рдеाрди рдФрд░ рдкूрдЬрди рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХो рд╢ुрдж्рдз рдХрд░ें।
2. рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рдк्рд░рддिрдоा/рдЪिрдд्рд░ рдХो рдкीрд▓े рдпा рд▓ाрд▓ рдХрдкрдб़े рдкрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ें।
3. рдЧंрдЧाрдЬрд▓ рд╕े рдЖрдЪрдорди рдХрд░ рдкूрдЬा рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХрд░ें।
4. рд░ोрд▓ी, рдЕрдХ्рд╖рдд, рд╕िंрджूрд░, рдлूрд▓ (рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдЧेंрджा рдФрд░ рд░ाрддрд░ाрдиी), рдзूрдк-рджीрдк рдФрд░ рдиैрд╡ेрдж्рдп рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░ें।
5. рдоाрддा рдХो рдЬрдЧ्рдЧрд░ी (рдЧुрдб़) рдХा рднोрдЧ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░िрдп рд╣ै, рдЕрддः рдЧुрдб़ рдХा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЪрдв़ाрдиा рд╢ुрдн рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
6. "реР рджेрд╡ी рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░्рдпै рдирдоः" рдоंрдд्рд░ рдХा рдЬाрдк рдХрд░ें।
7. рдЕंрдд рдоें рдЖрд░рддी рдХрд░ें рдФрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдмाँрдЯें।
рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рдкूрдЬा рдХрд░рдиे рд╕े рднрдп, рд╢рдд्рд░ु рдФрд░ рджुрд╖्рдЯ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХा рдиाрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै।рднрдХ्рддों рдХो рд╕ाрд╣рд╕, рдзैрд░्рдп рдФрд░ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рд╣ोрддी рд╣ै।рдЬीрд╡рди рдХी рдмाрдзाрдПँ рдФрд░ рдЧ्рд░рд╣рджोрд╖ рджूрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рдоें рдпрд╣ рджिрди рд╕рд╣рд╕्рд░ाрд░ рдЪрдХ्рд░ рдХी рд╕ाрдзрдиा рдХा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╕ाрдзрдХ рдХो рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЙрди्рдирддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
ЁЯСЙ рдЗрд╕ рджिрди рдХी рдкूрдЬा рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░ी рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै рдЬो рднрдп, рд╕ंрдХрдЯ рдФрд░ рд╢рдд्рд░ुрдЬрдиों рд╕े рдкрд░ेрд╢ाрди рд╣ों।
рдирд╡рд░ाрдд्рд░ि рдХे рд╕ाрддрд╡ें рджिрди рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рдкूрдЬा рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рд╡िрдзाрди рд╣ै। рдЗрд╕ рджिрди рдХी рдкूрдЬा рдХो рд╕рд╣ी рд╡िрдзि рд╕े рд╕ुрдмрд╣ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд░ाрдд рддрдХ рдХрд░рдиे рдкрд░ рднрдХ्рдд рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рдХृрдкा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдоैं рдЖрдкрдХो рдкूрд░ा рджिрдирдЪрд░्рдпा рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкूрдЬрди-рд╡िрдзि рдмрддा рд░рд╣ा рд╣ूँ:
ЁЯМЕ рд╕ुрдмрд╣ рдХी рдкूрдЬा (рдк्рд░ाрддःрдХाрд▓)
1. рд╕्рдиाрди рдФрд░ рд╢ुрдж्рдзिрдХрд░рдг
рд╕ूрд░्рдпोрджрдп рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрдардХрд░ рд╕्рдиाрди рдХрд░ें।
рдШрд░ рдХे рдоंрджिрд░ рдпा рдкूрдЬा рд╕्рдерд▓ рдХी рд╕рдлाрдИ рдХрд░ें рдФрд░ рдЧंрдЧाрдЬрд▓ рдХा рдЫिрдб़рдХाрд╡ рдХрд░ें।
2. рд╕ंрдХрд▓्рдк
рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓ें – “рдоैं рдЕрдоुрдХ рдиाрдо рдХा рд╕ाрдзрдХ рдЖрдЬ рд╕рдк्рддрдоी рдХे рджिрди рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рдкूрдЬा рдЕрд░्рдЪрдиा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ, рдХृрдкрдпा рдоुрдЭ рдкрд░ рдХृрдкा рдХрд░ें।”
3. рдЖрд╕рди рдФрд░ рд╕्рдеाрдкрдиा
рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рдк्рд░рддिрдоा/рдЪिрдд्рд░ рдХो рд▓ाрд▓ рдпा рдкीрд▓े рд╡рд╕्рдд्рд░ рдкрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ें।
рдЙрдирдХे рд╕рдордХ्рд╖ рджीрдкрдХ рдЬрд▓ाрдПँ (рдШी рдЕрдерд╡ा рддिрд▓ рдХे рддेрд▓ рдХा рджीрдк рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢ुрдн рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै)।
4. рдЖрд╡ाрд╣рди рд╡ рдкूрдЬрди
рдЕрдХ्рд╖рдд, рд░ोрд▓ी, рд╕िंрджूрд░, рдЧंрдз, рдкुрд╖्рдк, рдзूрдк-рджीрдк рдФрд░ рдиैрд╡ेрдж्рдп рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░ें।
рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдЧुрдб़ рдФрд░ рдЧेंрджा рдХे рдлूрд▓ рдЪрдв़ाрдиा рдЕрдд्рдпंрдд рд╢ुрдн рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै।
ЁЯХЫ рджोрдкрд╣рд░ рдХा рдкूрдЬрди (рдордз्рдпाрди्рд╣ рдХाрд▓)
1. рдоंрдд्рд░ рдЬाрдк рдФрд░ рдз्рдпाрди
рдз्рдпाрди рдоंрдд्рд░ рдХा рдЬाрдк рдХрд░ें:
“рдПрдХрд╡ेрдгी рдЬрдкाрдХрд░्рдгрдкूрд░ा рдирдЧ्рдиा рдЦрд░ाрд╕्рдеिрддा…”
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж “реР рджेрд╡ी рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░्рдпै рдирдоः” рдоंрдд्рд░ рдХा 108 рдмाрд░ рдЬрдк рдХрд░ें।
2. рднोрдЧ рдЕрд░्рдкрдг
рдЧुрдб़ рд╕े рдмрдиे рд╡्рдпंрдЬрди, рдиाрд░िрдпрд▓ рдФрд░ рд╢ुрдж्рдз рдлрд▓ рдоाँ рдХो рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░ें।
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдк्рд░рд╕ाрдж рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░рдЬрдиों рдФрд░ рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдХो рд╡िрддрд░िрдд рдХрд░ें।
3. рдкाрда рдпा рд╕्рддुрддि
рджुрд░्рдЧा рд╕рдк्рддрд╢рддी рдХा рд╕рдк्рддрдо рдЕрдз्рдпाрдп рдпा рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рд╕्рддुрддि рдкрдв़ें।
1. рдоूрд▓ рдоंрдд्рд░
"реР рджेрд╡ी рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░्рдпै рдирдоः॥"
2. рдз्рдпाрди рдоंрдд्рд░
рдПрдХрд╡ेрдгी рдЬрдкाрдХрд░्рдгрдкूрд░ा рдирдЧ्рдиा рдЦрд░ाрд╕्рдеिрддा।
рд▓рдо्рдмोрд╖्рдаी рдХрд░्рдгिрдХाрдХрд░्рдгि рддैрд▓ाрдн्рдпрдХ्рддрд╢рд░ीрд░िрдгी॥
рд╡ाрдордкाрджोрд▓्рд▓рд╕рд▓्рд▓ोрд╣рд▓рддाрдХрдг्рдЯрдХрднूрд╖рдгा।
рд╡рд░्рдзрди рдоूрд░्рдзрдз्рд╡рдЬा рдХृрд╖्рдгा рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░िрд░्рднрдпрдЩ्рдХрд░ी॥
ЁЯСЙ рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░ рдХा рдЬрдк рдХрд░рдиे рд╕े рд╕ाрдзрдХ рдиिрд░्рднрдп рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХी рдХрдаिрдиाрдЗрдпाँ рджूрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं।
3. рд╕्рддुрддि рдоंрдд्рд░
рдпा рджेрд╡ी рд╕рд░्рд╡рднूрддेрд╖ु рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рд░ूрдкेрдг рд╕ंрд╕्рдеिрддा।
рдирдорд╕्рддрд╕्рдпै рдирдорд╕्рддрд╕्рдпै рдирдорд╕्рддрд╕्рдпै рдирдоो рдирдоः॥
ЁЯМЖ рд╕ाрдпंрдХाрд▓ीрди рдкूрдЬा (рд╕ंрдз्рдпा рдХाрд▓)
1. рджीрдк-рдк्рд░рдЬ्рд╡рд▓рди
рдШрд░ рдпा рдоंрджिрд░ рдоें рдЪाрд░ों рдУрд░ рджीрдк рдЬрд▓ाрдПँ।
рддिрд▓ рдХे рддेрд▓ рдХे рджीрдкрдХ рд╕े рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рдЖрд░рддी рдХрд░ें।
2. рдЖрд░рддी
рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рдЖрд░рддी рдЧाрдПँ: “рдЬрдп рдЕрдо्рдмे рдЬрдЧрджрдо्рдмे рдХाрд▓ी…”
рд╢ंрдЦ рдФрд░ рдШंрдЯी рдмрдЬाрдХрд░ рдкूрдЬा рд╕्рдерд▓ рдХो рдоंрдЧрд▓рдордп рдмрдиाрдПं।
ЁЯМ║ рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рдЖрд░рддी
рдЬрдп рдЕрдо्рдмे рдЬрдЧрджрдо्рдмे рдХाрд▓ी,
рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рднрд╡ाрдиी।
рд╕ुрдЦ-рд╕рдо्рдкрдд्рддि рджाрдпिрдиी рдоाрддा,
рджुрдЦ-рд╣ाрд░ी рднрд╡ाрдиी॥
рдХृрд╖्рдгрд╡рд░्рдг рддाрдорд╕ी рдоाрддा,
рднрдХ्рддों рдХो рд╡рд░рджाрди рджाрддी।
рдЧрд░्рджрдн рдкрд░ рд╡िрд░ाрдЬे рдоाрддा,
рд╕рджा рд╕рд╣ाрдпिрдиी рднрд╡ाрдиी॥
рдЪाрд░ рднुрдЬाрдПँ рд╢ोрднा рдзाрд░ी,
рд╡рдЬ्рд░ рдЦрдб्рдЧ рдзрд░ рдХрд░ рднाрд░ी।
рдЕрднрдп рд╡рд░рдоुрдж्рд░ा рдзрд░ рдоाрддा,
рджुрдЦ-рд╣ाрд░ी рднрд╡ाрдиी॥
рдЧрд▓े рдоुрдг्рдбрдоाрд▓ рд╡िрд░ाрдЬे,
рдЬрдЯा рдоुрдХुрдЯ рд╢рд╢िрдзрд░ рд╕ाрдЬे।
рд░рдХ्рддрдХृрд╖्рдг рддрдиु рд╢ुрднрджाрдпिрдиी,
рд╕ुрдЦ-рд╣ाрд░ी рднрд╡ाрдиी॥
рдЬो рдЬрди рд╢рд░рдг рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдЖрддा,
рдЙрд╕рдХा рдХрд╖्рдЯ рддुрд░рдд рдоिрдЯाрддा।
рднрдХ्рддों рдХे рджुःрдЦ рд╣рд░рддी рдоाрддा,
рд╕ुрдЦ-рдХाрд░ी рднрд╡ाрдиी॥
рдЖрд░рддी рдЬो рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рдЧाрд╡े,
рдордирд╡ांрдЫिрдд рдлрд▓ рд╡рд╣ рдкाрд╡े।
рднрдХ्рдд рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддी рдоाрддा,
рд╕ुрдЦ-рдХाрд░ी рднрд╡ाрдиी
3. рднрдХ्рддि рдФрд░ рдз्рдпाрди
рдЗрд╕ рд╕рдордп рдз्рдпाрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдоाँ рд╕े рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░ें рдХि рд╕рднी рднрдп, рд╢рдд्рд░ु рдФрд░ рдХрд╖्рдЯ рджूрд░ рд╣ों।
ЁЯМЩ рд░ाрдд्рд░ि рдкूрдЬрди (рд░ाрдд्рд░ि рдЬाрдЧрд░рдг)
1. рдХीрд░्рддрди рдФрд░ рднрдЬрди
рд░ाрдд рдХो рдЬाрдЧрд░рдг рдХрд░рдХे рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХे рднрдЬрди рдФрд░ рд╕्рддुрддि рдЧाрдПँ।
рд╕ंрднрд╡ рд╣ो рддो 9 рдмाрд░ рджुрд░्рдЧा рдЪाрд▓ीрд╕ा рдХा рдкाрда рдХрд░ें।
2. рд╡िрд╢ेрд╖ рддांрдд्рд░िрдХ рдорд╣рдд्рд╡
рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдпрд╣ рджिрди рд╕рд╣рд╕्рд░ाрд░ рдЪрдХ्рд░ рдХी рд╕ाрдзрдиा рдХा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдз्рдпाрди рдоें рдмैрдардХрд░ “реР рдРं рд╣्рд░ीं рдХ्рд▓ीं рдЪाрдоुрдг्рдбाрдпै рд╡िрдЪ्рдЪे” рдХा рдЬाрдк рдХрд░рдиे рд╕े рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢рдХ्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
ЁЯМ║ рд╡िрд╢ेрд╖ рдиिрдпрдо
рдЗрд╕ рджिрди рдЧुрдб़ рдФрд░ рддिрд▓ рдХे рддेрд▓ рдХा рджीрдкрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рд╢ुрдн рд╣ोрддा рд╣ै।
рдм्рд░ाрд╣्рдордг рднोрдЬрди рдФрд░ рдХрди्рдпा рдкूрдЬрди рдХрд░рдиे рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै।
рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдХी рдкूрдЬा рд╕े рд╕ाрдзрдХ рдХे рдЬीрд╡рди рд╕े рднрдп, рджुрд░्рдШрдЯрдиा, рдФрд░ рдмाрдзाрдПँ рджूрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं।
ЁЯСЙ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░, рд╕ुрдмрд╣ рд╕ंрдХрд▓्рдк рд╡ рд╕्рдеाрдкрдиा рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд░ाрдд рдХे рдЬाрдЧрд░рдг рддрдХ рдХी рдкूрдЬा рд╡िрдзि рдХрд░рдиे рд╕े рдоाँ рдХाрд▓рд░ाрдд्рд░ि рдЕрдд्рдпंрдд рдк्рд░рд╕рди्рди рд╣ोрддी рд╣ैं рдФрд░ рднрдХ्рдд рдХो рдиिрд░्рднрдп рдЬीрд╡рди, рд╢рдХ्рддि рд╡ рд╕ुрдЦ-рд╕рдоृрдж्рдзि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ैं।


рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें